გათბობის სისტემის მონტაჟისას ყურადღებას ძირითადად ქვაბს, რადიატორებსა და მილგაყვანილობას ვაქცევთ, მაგრამ ხშირად გვავიწყდება საფართოებელი ავზი, რომელიც სისტემას წნევის მკვეთრი ცვლილებისაგან იცავს. მის გარეშე დახურული ტიპის გათბობის სისტემის (ჰერმეტული სისტემა, სადაც გამათბობელი აგენტი (წყალი) ცირკულირებს ქვაბსა და რადიატორებს შორის ატმოსფერულ ჰაერთან კონტაქტის გარეშე) უსაფრთხო და გამართული მუშაობა შეუძლებელია. მაფართოებელი ავზის ზუსტად შერჩევაში “თერმოინდუსტრიას” გამოცდილი სპეციალისტები გაგიწევენ კონსულტაციას.
რა ხდება სისტემაში, როცა წყალი ცხელდება?
გახურებისას წყლის მოცულობა იზრდება. მაგალითად, თუ სისტემაში 200 ლიტრი წყალია და ტემპერატურა 4°C-დან 80°C-მდე მოიმატებს, წყლის მოცულობა დაახლოებით 2,8%-ით გაიზრდება, რაც თითქმის 5,6 ლიტრია. დახურულ სისტემაში ზედმეტი მოცულობა წნევის სწრაფ ზრდას იწვევს.
სწორედ ამ დროს გვჭირდება მაფართოებელი ავზი, რომელიც წყლის ზედმეტ მოცულობას ინახავს და სისტემაში წნევის სტაბილურობის შენარჩუნებას განაპირობებს.
როგორ მუშაობს საფართოებელი ავზი?
ლითონის ავზის შიგნით რეზინის მემბრანაა განთავსებული, რომელიც ავზს ორ ნაწილად ჰყოფს. ერთ მხარეს აზოტია, მეორე მხარეს კი სისტემის წყალი. როცა წყალი ცხელდება და მოცულობა იზრდება, ზედმეტი წყალი ავზში შედის და მემბრანას აზოტის მხარეს აწვება. აზოტი იკუმშება და ამით წყალს ადგილს უთავისუფლებს. როცა სისტემა გაცივდება, აზოტი თავდაპირველ მდგომარეობას უბრუნდება და წყალს სისტემაში აბრუნებს.
რა ხდება, თუ საფართოებელი ავზი გაუმართავია?
თუ სისტემაში მაფართოებელი ავზი არ არის ან მისი მემბრანა დაზიანებულია, ხოლო აზოტის წნევა – დაკარგული, სისტემაში რამდენიმე პრობლემა ჩნდება.
პირველ რიგში, წყლის გაცხელებისას წნევა სწრაფად იზრდება და დამცავი სარქველი იხსნება. ეს სარქველი გადაჭარბებული წნევისგან დასაცავად არის დამონტაჟებული, მაგრამ თუ ის მუდმივად მუშაობს, სისტემიდან წყლის გაჟონვას იწვევს, წყლის დონის ვარდნა კი, თავის მხრივ, ქვაბს თიშავს.
მეორე პრობლემა ჰიდრავლიკური დარტყმაა. ეს მოვლენა წყლის ნაკადის შეჩერებისას ან მიმართულების უეცარი ცვლილებისას იჩენს თავს. ამ დროს სისტემაში დიდი რაოდენობით წნევა წარმოიქმნება, რაც ხმაურს, მილების ვიბრაციასა და კომპონენტების დაზიანებას იწვევს. ავზი წნევის დარტყმას არეგულირებს, რადგან მემბრანისა და აზოტის ბალიში ამორტიზატორის როლს ასრულებს.
გათბობის სისტემაში ჰიდრავლიკური დარტყმის თავიდან აცილებისთვის, მაფართოებელი ავზის გარდა, რეკომენდებულია ნელი დახურვის სარქველების გამოყენება და წყლის ნაკადის სწორად დარეგულირება.
როგორ შევარჩიოთ სწორი საფართოებელი ავზი?
ავზის შერჩევისას რამდენიმე ფაქტორი უნდა გავითვალისწინოთ.
პირველი ნაბიჯი სისტემის წყლის მთლიანი მოცულობის დადგენაა. თუ ზუსტი გაანგარიშება შეუძლებელია, ემპირიულ მაჩვენებლებს ვეყრდნობით: პანელური რადიატორების სისტემისთვის ეს დაახლოებით 8,8 ლიტრია ყოველ 1 კვტ-ზე, იატაკის გათბობის შემთხვევაში 18,5 ლიტრი, ხოლო სეგმენტური რადიატორებისთვის კი 12 ლიტრი.
მეორე ნაბიჯი გაფართოების მოცულობის გამოთვლაა. სისტემის მთლიან მოცულობას ვამრავლებთ გაფართოების კოეფიციენტზე, რომელიც ტემპერატურაზეა დამოკიდებული. მაგალითად, 80°C-ის ტემპერატურისთვის წმინდა წყლის გაფართოების კოეფიციენტი 2,82%-ია.
წყლის რეზერვიც გასათვალისწინებელია, რადგან გაჟონვისა და ჰაერის გამოყოფის კომპენსირებისთვის სისტემის მთლიანი მოცულობის მინიმუმ 0,5% საჭიროა. პრაქტიკაში ეს მინიმუმ 6 ლიტრი უნდა იყოს.
მაფართოებელი ავზის ზუსტად შერჩევაში “თერმოინდუსტრიას” გამოცდილი სპეციალისტები გაგიწევენ კონსულტაციას. ავზის სწორად შერჩევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როცა სისტემა რამდენიმე ქვესისტემას მოიცავს, მაგალითად, რადიატორებსა და იატაკის გათბობას ერთდროულად.
რა უნდა შემოწმდეს პერიოდულად?
საფართოებელი ავზიც, სხვა კომპონენტების მსგავსად, პერიოდულ მოვლას საჭიროებს. მთავარი, რაც უნდა კონტროლდეს, აზოტის წნევაა. დროთა განმავლობაში მცირე რაოდენობის აირი მემბრანიდან გადის, რის გამოც წნევა ეცემა. თუ ავზში აზოტის წნევა საჭიროზე ნაკლებია, ავზი ვერ ასრულებს თავის ფუნქციას სრულფასოვნად და სისტემაში წნევა იზრდება.
წელიწადში ერთხელ მაინც სასურველია ავზის აზოტის წნევის შემოწმება და საჭიროების შემთხვევაში მისი აღდგენა.
ასევე ყურადღება უნდა მიექცეს დამცავი სარქველის მუშაობას. თუ სარქველიდან წყალი ხშირად გამოდის, ეს შესაძლოა, სწორედ ავზის გაუმართაობაზე მიუთითებდეს.
საქართველოს მთავრობის №410 დადგენილება წნევაზე მომუშავე ჭურჭლების უსაფრთხო ექსპლუატაციის ტექნიკურ რეგლამენტს ადგენს, აღნიშნული საფართოებელ ავზებსაც მოიცავს.
რეგლამენტის მიხედვით, წნევაზე მომუშავე ჭურჭელს აუცილებლად უნდა ჰქონდეს დამცავი მოწყობილობები – უსაფრთხოების სარქველი და წნევის მაჩვენებელი. დადგენილება ასევე მოითხოვს, რომ ჭურჭელი ხელმისაწვდომ ადგილზე იყოს დამონტაჟებული, რომ მოვლა და შემოწმება შეუფერხებლად მოხერხდეს.
მაფართოებელი ავზი აუცილებელი კომპონენტია, რომელიც სისტემას წნევის ცვლილებებისგან, ჰიდრავლიკური დარტყმისა და სხვა კომპონენტების ნაადრევი ცვეთისგან იცავს. მისი სწორად შერჩევა და მოვლა გათბობის სისტემის საიმედო მუშაობის ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობაა.
თუ გათბობის სისტემის მონტაჟს ან მოდერნიზაციას გეგმავთ და ავზის შერჩევაში დახმარება გჭირდებათ, კონკრეტულ სისტემაზე მორგებული რჩევებისთვის “თერმოინდუსტრიას” მიმართეთ.